بوشهر ژئو

ماگماتیسم و سنگ های آذرین سنگ های آذرین : سنگ های حاصل از سرد شدن مواد مذاب درون زمین را سنگ های آذرین می نامند . انواع سنگ های آذرین : 1-    سنگ های آذرین درونی : سنگ هایی هستند که حاصل سرد شدن مواد مذاب در درون زمین هستند . 2-    سنگ های آذرین بیرونی : حاصل انجماد مواد مذاب در سطح زمین هستند . - انواع ساخت های آذرین : ساخت های حاصل از سرد شدن ماگما در مقایسه با سنگ های اطراف خود ( سنگ های درون گیر ) دارای شکل های مختلفی هستند و بر همین اساس به نام های مختلف زیر موسوم هستند . 1- باتولیت 2- دایک 3- سیل 4- لاکولیت  ( حاصل ترزیق شدن ماگما در بین سنگ های مجاورند ) باتولیت -        باتولیت ها بزرگترین و وسیع ترین توده های آذرین هستند . مانند کوه الوند در همدان -        عمق باتولیت ها را بر اساس یافته های ژئو فیزیکی بین 10 تا 30 کیلومتر تخمین می زنند. -  بلور های سنگ های باتولیت اغلب دانه درشت هستند . بر این اساس تصور می شود زمان تشکیل و تبلور آن ها بسیار کند و طولانی بوده است . -        نکته : باتولیت ها در اثر فرسایش لایه های فوقانی در سطح زمین ظاهر می شوند . ý  تفاوت و تشابه سیل و دایک در چیست ؟ ج) هر دو به صورت تیغه ای هستند . دایک بر خلاف سیل ، لایه های رسوبی را قطع می کند . - ذوب و تبلور ماگما: با افزایش دما ارتعاشات اتم های سازنده بلورها افزایش پیدا می کند و به تدریج فاصله اتم ها زیاد می شود و ماده جامد انبساط می یابد ولی در نقطه ذوب فاصله یون ها از هم زیاد تر شده و شدت ارتعاشات بر نیروی پیوند های شیمیایی غالب می آید ، در نتیجه : 1)    نظم و ترتیب ساختمان بلورین از بین می رود. 2)    حجم ماده زیاد شده و چگالی آن کمتر از حالت جامد می شود . در حالت تبلور مراحل عکس دیده می شود و یون ها با کاهش دما به هم نزدیک شده و حرکت آزاد آن ها از بین می رود . تشکیل ماگما:   ماگما از ذوب سنگ های پوسته یا گوشته طی فرآیند بسیار پیچیده بوجود می آید. عوامل موثر بر ذوب سنگ ها 1)    گرما که سبب تسریع ذوب می شود . 2)    فشار که مانع ذوب سنگ ها می شود . ( باعث استحکام پیوند های شیمیایی می شود ) 3)    آب و مواد فرار که به ذوب کمک می کند . برای ذوب سنگ در اعماق زیاد ، دمای بیشتری نسبت به سطح زمین لازم است زیرا هرچه عمق زیاد شود فشار هم افزایش پیدا می کند . ذوب ناقص : سنگ های درون زمین از کانی های مختلفی تشکیل شده اند که نقطه ذوب آن ها با هم فرق دارند . از این رو در هنگام ذوب ممکن است ، برخی کانی ها ذوب نشده ( دیر گداز )و وارد ترکیب ماگما نشوند . به این نوع ذوب ، ذوب ناقص می گویند . لذا یکی از عوامل موثر بر اختلاف ترکیب ماگما مقدار ذوب سنگ ها است . نوع کانی ها و اثر آن ها بر ظاهر سنگ : -        نوع کانی های سنگ آذرین به ترکیب شیمیایی این سنگ ها بستگی دارد . -        سنگ های پر سیلیس ( سنگ های اسیدی ) به دلیل فراوانی کوارتز و فلدسپات ظاهری روشن دارند . -  سنگ های کم سیلیس ( بازیک ) و خیلی بازیک به دلیل وفور کانی های آهن و منیزیم دار رنگ تیره دارند . نکته: رنگ واقعی یک سنگ را باید در سطح تازه شکسته آن بررسی کرد . نحوه تشکیل سنگ های آذرین : همه کانی های موجود در سنگ های آذرین در یک زمان از ماگما متبلور نمی شوند یعنی دمای تبلور آن ها متفاوت است . در یک ماگمای بازیک اولین کانی متبلور شونده الیوین است که در دمای 1600 درجه تشکیل می شود . بعد از آن در دمای 1400 درجه پیروکسین متبلور می شود . نظریه بوون در مورد تشکیل کانی های های ماگمایی : بوون (ژئو فیزیکدان آمریکایی ) عقیده دارد بیشتر ماگما ها ترکیب بازالتی دارند . وی در آزمایش خود مشاهده نمود که اولین کانی های حاصل از سرد شدن ماگما کانی های الیوین و پلاژ یو کلاز کلسیم دار هستند . از تجمع این دو کانی همراه با مقداری پیروکسین سنگ بازالتی یا معادل درونی آن ( گابرو ) بوجود می آید . با ادامه تبلور ، ترکیب ماده مذاب باقی مانده تغییر می کند یعنی قسمت مهمی از آهن ، منیزیم و کلسیم خود را از دست می دهد . در عوض ماده مذاب از موادی که تا کنون در ترکیب ماده ای وارد نشده اند ( سدیم و پتاسیم ) غنی می شود و میزان سیلیس ماده مذاب نیز افزایش یافته است . در این صورت اگر نخستین بلور های تشکیل شده در محلول باقی مانده باشند ، با مایع باقی مانده واکنش داده و کانی هایی با درجه حرارت پایین تر ازخود بوجود می آورند . به این توالی تشکیل کانی ها ، سری واکنشی بوون گفته می شود که به صورت زیر است : -        واکنش الیوین با مایع باقی مانده  = پیروکسی -        واکنش پیروکسین با مایع مذاب باقی مانده = آمفیبول -        انجماد باقی مانده ماده مذاب = ارتوکلاز ، مسکوویت ، کوارتز -        پلاژیوکلاز کلسیم دار با واکنش های متعدد = پلاژیو کلاز کلسیم دار ترتیب کانی های تشکیل شونده از نظر ترتیب دمایی: الیوین – پیروکسین – آمفیبول- میکای سیاه – فلدسپات کلسیم دار – فلدسپات سدیم دار – فلدسپات پتاسیم دار بافت سنگ های آذرین : بافت یک سنگ به اندازه ، شکل و آرایش کانی های موجود در آن اشاره می کند . انواع بافت در سنگ های آذرین: 1- درشت بلور          2- ریز بلور            3- شیشه ای ( فاقد بلور )        4- پورفیری            5- اسفنجی نکته : سنگ های آذرین درونی از نوع درشت بلور هستند و انواع بیرونی از نوع ریز بلور یا شیشه ای. نکته: هرچه سرعت سرد شدن کانی ها کم باشد ، تعداد مراکز تبلور کم خواهد شد ، در نتیجه تعداد بلور های تشکیل شده کم ولی اندازه آن ها بزرگتر خواهد بود . - در صورت سرد شدن سریع ، بلور ها ریز خواهند بود . اگر سرعت سرد شدن خیلی سریع باشد ، بافت فاقد بلور ( شیشه ای ) بوجود می آید ، مانند ابسیدین. v  بافت پورفیری : در این نوع بافت ، بلور های درشت در زمینه فاقد بلور یا ریز بلور قرار دارند . بافت پورفیری نشان دهنده سرد شدن سنگ در دو مرحله است . مرحله اول در اعماق زمین سرد شده ، از این رو بلور های درشت تشکیل شده است ومرحله دوم در بیرون یا نزدیک سطح زمین سرد شده از این رو بلور های ریز تشکیل شده یا فاقد بلور است. v  بافت حفره دار یا اسفنجی : در این نوع بافت به دلیل خروج گاز ها از گدازه ی در حال انجماد حفراتی بوجود آمده است . مانند سنگ پا و پوکه معدنی. طبقه بندی سنگ های آذرین : سنگ های آذرین را بر اساس ملاک های زیر طبقه بندی می کنند . 1-    ترکیب شیمیایی که به مقدار سیلیس سنگ وابسته است. 2-    نوع کانی های تشکیل دهنده سنگ. 3-    بیرونی یا درونی بودن یا بافت سنگ. فوق بازی بازی خنثی اسیدی   پریدوتیت گابرو دیوریت گرانیت درونی   بازالت آندزیت ریولیت بیرونی 1- یک ماده مذاب در اعماق و یا سطح زمین سرد شده و دو نوع سنگ به وجود می آید که از نظر شیمیایی و کانی شناسی شبیه به هم ولی از نظر بافت با هم فرق دارند . هر سنگ آذرین درونی یک معادل بیرونی دارد. 2- رنگ سنگ ها آذرین تابع کانی های موجود در آن ها و وسیله خوبی برای تشخیص و نام گذاری سنگ است . موارد استفاده از سنگ های آذرین : 1-    گرانیت و گابرو ها پس از برش و صیقل دادن به عنوان سنگ تزیینی 2-    رگه های سیلیس برای صنایع شیشه سازی 3-    رگه های فلدسپات در صنعت چینی سازی 4-    پوکه معدنی به عنوان عایق در ساختمان ها ( به دلیل سبک و متخلخل بودن و سیمان گیری خوب ) 5-    سنگ پا جهت ساییدن و پرداختن چوب 6- برخی فلزات اقتصادی با ارزش مانند طلا ، مس ، جیوه ، سرب ، پلاتین ، اورانیوم و کرم توسط فرایند های آذرین فراهم می شود. طلا شویی جهت استخراج طلا از رسوبات آبرفتی در آستانه اراک معدن مس سرچشمه توسط فرایند های آذرین و بر اثر جریان محلول های داغ ، مس در شکستگی ها  و حفره ها متمرکز شده است. 7- چشمه های آبگرم در مجاورت مناطق آتشفشانی جوان – اردبیل ( نزدیک آتشفشان سبلان ) – چشمه های آبگرم اطراف دماوند و یا بستان آباد راه تبریز. 7-    تشکیل خاک از فرسایش و هوازدگی سنگ های آذرین                           فصل7 سنگ های رسوبی -  رسوب گذاری عبارت است از فرسایش سنگ های سطح زمین ، انتقال مواد فرسایش یافته توسط آب ، باد و یخچال و انباشتن مواد مزبور در نقاط پست تر. نکته : سنگ های رسوبی لایه نازکی از سطح زمین را تشکیل می دهند اما فراوان تر از سایر سنگ ها در سطح زمین هستند . اهمیت سنگ های رسوبی: 1-    سنگ های رسوبی منابع نفت ، زغال سنگ ، گاز طبیعی و معادن آهن و آلومینیوم هستند . 2-    برخی سنگ های رسوبی در تهیه سنگ های ساختمانی و مصالح ساختمانی مصرف دارند. 3-    سنگ های رسوبی ، شواهد مربوط به تاریخ گذشته زمین را در بر دارد. انواع و نسبت سنگ های رسوبی 1-    رس ها و شیل ها که فراوان ترین سنگ های رسوبی هستند . 45% 2-    ماسه سنگ 32% 3-    سنگ آهک 22% 4-    سنگ های رسوبی دیگر 1% منشاء رسوبات : منشاء رسوبات دریایی به ترتیب زیر قابل ذکر هستند: 1- مواد تخریب شده : شن ، ماسه ، و رس حاصل از تخریب سنگ های قاره ها که به دریا منتقل می شوند . 2- بقایای بدن جانداران : اسکلت جانواران مانند کربنات کلسیم ، سیلیس ، و گاهی فسفات ها ، سولفید ها و اکسید های آهن در پوسته و صدف جانوران که بعد از مرگ رسوب می کنند . 3- مواد شیمیایی : برخی مواد در خشکی ها در آب حل می شوند و به طریق شیمیایی در دریا رسوب می کنند ، مانند نمک طعام ، کربنات کلسیم و منیزیم ، بعضی سولفات ها ، ترکیبات آهن و غیره . انواع رسوبات شیمیایی : 1- نمک طعام 2- کربنات کلسیم و منیزیم3- برخی سولفات ها 4- ترکیبات آهن و غیره در سنگ های رسوبی سه کانی عمده وجود دارد : 1- رس               2- کوارتز            3- کلسیت منشاء و نوع کانی های موجود در سنگ های رسوبی : -        سنگ آهک کلسیت فراوان دارد. -        ماسه سنگ عمدتا از کوارتز تشکیل شده است . -        کانی های رسی از تجزیه سیلیکات ها ، به ویژه فلدسپات ها حاصل می شوند . -  از تجزیه گرانیت علاوه بر کوارتز مقداری هم سیلیس آزاد می شود که همراه با سیلیس حاصل از انحلال اسکلت سیلیسی دیاتوم ها سرنوشت های زیر را دارد. 1-    به عنوان سیمان در سنگ های رسوبی سبب اتصال ذرات می شود . 2-    بخشی متبلور شده و کانی جدیدی به نام اوپال ( sio2,nh2o) تولید می کند . 3- به صورت سنگ های رسوبی بسیار دانه ریز مانند سنگ آتش زنه فلینت و کلسدونی ( کلسدون ) در می آید . نکته : اوپال متبلور نیست و سختی آن از کوارتز کمتر است . کلسیت : -        کانی اصلی سنگ های آهکی است . -        کلسیت می تواند به عنوان سیمان ، ذرات و قطعات سنگ ها را به هم بچسباند . -        کلسیت در آب حاوی co2 حل شده و به صورت بیکربنات محلول در می آید .   کانی های دیگر سنگ های رسوبی: 1)    دولومیت یا کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم 2)    مقداری فلدسپات های مختلف و میکا 3) اکسید های آهن که منشاء آن ها کانی های آهن ومنیزیم دار است که به صورت هماتیت و لیمونیت درآمده اند. 4)    هالیت و ژیپس که از تبخیر بر جای مانده اند . نکته : ته نشینی ژیپس زمانی آغاز می شود که میزان شوری آب از سه برابر حد طبیعی بگذرد . ý  بعضی از جانداران در کم و زیاد کردن املاح در آب دخالت دارند . به نظر شما نوع این دخالت چگونه است ؟ 1)    با تغییر شرایط رسوب گذاری در محیط آب 2) با مصرف برخی مواد مانند مصرف  نیترات ها توسط جلبک ها و مصرف سیلیس برای ساختن پوسته اسکلتی جانور اندازه ی دانه های رسوبی : اندازه دانه های رسوبی حمل شده به محل رسوب گذاری به عوامل زیر بستگی دارد : 1)    نوع سنگ اولیه و میزان مقاومت آن در برابر عوامل تخریب کنند.   2)    نوع عامل حمل کننده و وضعیت مسیر حمل. ý  موادی که توسط عوامل مختلف فرسایشی حمل می شوند ، گاهی جور شدگی ( یعنی از نظر قطر هم اندازه بودن ) خوبی را از خود نشان می دهند ، به نظر شما ، این جور شدگی ها در کدام نوع رسوبات زیاد و در کدام ها کم است ؟ رسوبات بادی جور شدگی خوب دارند . رسوبات رود خانه ای جور شدگی خوب و رسوبات یخچالی جور شدگی بسیار بد دارند . شکل دانه های رسوبی: -        شکل ذرات حاصل از تخریب و فرسایش نانظم و زاویه دار است ولی در طی انتقال صاف و گرد می شوند . -  دانه های مربوط به کانی های نرم مانند ژیپس و کلسیت زودتر گرد می شوند ، ولی دانه های سخت و سیلیسی دیرتر و کمتر گرد می شوند . دیاژنز ( سنگ شدن ) : دیاژنز عبارت از مراحلی است که طی آن رسوبات نرم و منفصل به سنگ های سخت و متصل تبدیل می شوند . دیاژنز به سه روش انجام می گیرد : 1) سیمان شدن               2) متراکم و خشک شدن          3) تبلور دوباره سیمان شدن : -  فواصل موجود بین قطعات و ذرات سنگ را ماده ای پر کرده و آن ها را به هم متصل می کند . به این کار سیمان شدن می گویند . -        مواد سیمان کننده عمده عبارتند از : 1)    کلسیت ، دولومیت و کوارتز که فراوان ترند . 2)    اکسید های آهن ، اوپال و انیدریت به مقدار کم . نکته : مواد سیمان کننده توسط آب های نافذ به فضاهای میان ذرات وارد می شوند . متراکم شدن و خشک شدن : فشار لایه های فوقانی سبب فشرده شدن و کاهش فضاهای خالی بین قطعات می شود . - خشک شدن با خارج شدن آب موجود بین فضاهای خالی درون رسوب سبب تشکیل سنگ می شود . خارج شدن آب گاه تحت فشار و گاه نتیجه تبخیر . نکته : در رسوبات دانه ریز ( سیلت یا رس ) ، فضاهای خالی خیلی کوچک هستند ، لذا به خاطر ممکن نبودن نفوذ آب سیمانی نمی شوند و فرایند تراکم و خشک شدن سبب تشکیل شدن سنگ می گردد. تبلور دوباره : کانی های حل شده در اب مجددا متبلور شده ، همان کانی یا کانی های دیگری را بوجود می آورند . این فرایند در بسیاری از سنگ های آهکی و دولومیت دیده می شود . - ارزش های عملی دیاژنز :  تشکیل نفت و گاز و منابع زیر زمینی به فضاهای موجود در سنگ ها وابسته است . اندازه فضاهای خالی نیز به نحوه دیاژنز بستگی دارد . نفت ، ذغال سنگ و آنتراسیت خود محصول دیاژنز هستند . بافت سنگ های رسوبی : -        بافت سنگ های رسوبی شاهد خوبی برای تعیین مسافت حمل شده و نوع محیط رسوب گذاری است . -  انواع بافت در سنگ های رسوبی :     1) بافت آواری ( تخریبی )           2) بافت غیر آواری ( بلورین ) -        بافت آواری : اندازه ذرات رسوبی دراین بافت متفاوت است و ممکن است به صورت های زیر باشد : 1) دانه درشت -------- بزرگتر از 2 میلیمتر   2)دانه متوسط -------- 16/1 تا 2 میلیمتر   3)دانه ریز ------- کمتر از 16/1 میلیمتر سه ویژگی مهم در بافت های آواری:   1) جور شدگی               2) صاف شدگی                    3) سیمان شدگی       -        جور شدگی نشان دهنده نوع عامل حمل کننده و محیط رسوبی است . -        سیمان اصلی در بافت های تخریبی آهک ، سیلیس ، اکسید های آهن و رس است . -  بافت های غیر آواری ( بلورین ) : کانی های حاصل از ته نشست شیمیایی در آب ها ، بافت بلورین را تشکیل می دهند . این بافت از نظر اندازه بلور به سه گروه درشت بلور ، متوسط بلور و ریز بلور طبقه بندی می شود . طبقه بندی سنگ های رسوبی  :  1) آواری                    2) شیمیایی                3) آلی سنگ های رسوبی آواری: طبق جدول زیر بر اساس اندازه قطعات یا ذرات طبقه بندی می شوند . نمونه هایی از سنگ های رسوبی آواری  :  1- ماسه سنگ               2- شیل          3- کنگلومرا جدول طبقه بندی ذرات رسوبی ، برای سنگ های رسوبی آواری سنگ های رسوبی آواری رسوبات ناپیوسته ذرات اندازه ذرات کنگلومرا ( ذرات گرد ) یا برش (ذرات ذاویه دار ) دانه درشت درشت سنگ قلوه سنگ ریگ شن 256 256-64 64-4 4-2 ماسه سنگ دانه متوسط ماسه 2- 16/1 سیلت سنگ گل سنگ شیل دانه ریز سیلت سیلت + رس رس 1/16-256/1   256/1 نکته : شیل ها دانه ریز ترین ، ماسه سنگ دانه متوسط و کنگلومرا دانه درشت ترین سنگ های این گروه هستند . نکته : همه سنگ های آواری ، اجتماعی از دانه های منفصل هستند که توسط سیمانی به هم چسبیده اند . شیل ها : -        فراوان ترین سنگ های رسوبی هستند . -        دانه های تشکیل دهنده شیل ها فقط در آب های بسیار ساکن و بدون تلاطم رسوب می کند . -        کانی های تشکیل دهنده شیل ها از نوع رسی و میکا هستند که حالتی ورقه ای دارند . نکته : از مشخصات سنگ های رسی داشتن خاصیت چسبندگی به زبان است . نکته : کانی های رسی و میکا در شیل ها تحت تاثیر فشار های فوقانی به صورت موازی در می آیند . کاربرد شیل ها: 1)    از رس سفال و سرامیک ساخته می شود 2)    اختلاط رس و کربنات کلسیم ، سیمان پرتلند تولید می کند . 3)    برخی شیل ها منبع ذخیره نفت هستند. - انواع دیگر سنگ های رسوبی تخریبی ریز دانه 1) سیلت سنگ --- از ذرات سیلت که درشت تر از رس هستند تشکیل شده است . 2) گل سنگ ----- از ذرات تقریبا مساوی رس و سیلت بوجود آمده است . نکته : گل سنگ مانند شیل لمس صاف دارد ، تورق پذیر نیست و به صورت توده ای یافت می شود . ماسه سنگ : -  ماسه سنگ حدود 32 درصد سنگ های رسوبی را شامل می شود و دانه هایی دارند که توسط سیمانی از جنس سیلیس یا کربنات به هم متصل هستند. -        دانه های تشکیل دهنده  توسط سیمان سیلیس یا کربنات کلسیم به هم متصل می شوند. -        دونوع ماسه سنگ وجود داردکه ترکیب و ظاهر متفاوت دارند: 1) کوارتز آرنیت --- بیش از 90 درصد کوارتز دارد و سیمان آن کم است ، رنگ روشن دارد ، دانه های آن گرد شده و جور شده هستند. 2) آرکوزها --- بیش از 25 درصد فلدسپات دارد، از تخریب گرانیت های حاوی فلدسپات زیاد بوجود آمده اند ، صاف شدگی و جور شدگی خوبی ندارند . ý      آرکوز ها مخصوص مناطق خشک اند آیا علت آن را می توانید حدس بزنید ؟ ج) فلدسپات در اثر هوازدگی شیمیایی تجزیه می شوند . در مناطق مرطوب وجود آب co2 دار سبب تجزیه ی آن ها می شود که در آن صورت میزان کوارتز افزایش یافته و کوارتز آرنیت به وجود می آید . کاربرد ماسه سنگ: 1-    در کار های ساختمانی ، جاده سازی و پل سازی بکار می روند . 2-    منبع ذخیره نفت خام ، گاز طبیعی ، و آب های زیر زمینی هستند. کنگلومرا : -        از سیمان شدگی ذرات رسوبی درشت با گرد شدگی خوب و ماده زمینه سیلیس و رس تشکیل شده اند. -        قلوه سنگ ها و ریگ های موجود در آن ها اغلب از جنس مقاوم مانند کوارتز است . -        گرد شدگی خوب آن ها نشانه حمل آن ها در مسافت زیاد توسط جریان های سریع آب است. -        برش : -        از سیمان شدگی ذرات درشت و زاویه دار در زمینه ذرات ریز تشکیل شده است . -  ذرات تشکیل دهنده ی برش جور شدگی ضعیف دارند و درشت و زاویه دار هستند ، از این رو می توان گفت که در فاصله کمی حمل شده اند . -  برش ها اغلب از تجمع رسوبات در اثر زمین لرزه یا خرد شدن سنگ ها در امتداد گسل ها و سیمان شدگی بعدی آن ها بوجود آمده اند . -        سنگ های رسوبی شیمیایی : 1-    محصول انجام واکنش های شیمیایی خاص است . 2-    از تبخیر آب های سرشار از یون بوجود می اید مانند سنگ های تبخیری. -        سنگ اهک -        حدود 22 درصد سنگ های رسوبی را شامل می شود ، ترکیب اصلی سنگ آهک کربنات کلسیم است . رنگ انواع شیل ها: 1-    شیل های قرمز که اکسید آهن دارند . 2-    شیل های سبز که محتوی اکسید اهنی هستند که در محیط های دارای اکسیژن اندک رسوب کرده اند . 3-    شیل های سیاه که در آب های راکد دارای اکسیژن اندک رسوب کرده اند . نکته : در آب های راک با اکسیژن اندک ، ترکیبات کربن دار به خوبی تجزیه نمی شوند و رنگ سیاه شیل های این مناطق به علت وجود کربن است . سنگ های رسوبی شیمیایی بر خلاف سنگ های رسوبی آواری مجموعه بلورهای متصل به هم هستند . ولی سنگ های رسوبی آواری از تجمع قطعات و ذرات سنگ های قدیمی تر بوجود آمده اند . انواع سنگ های رسوبی شیمیایی : 1-    سنگ های رسوبی شیمیایی غیر آلی که مستقیما از محلول ها جدا شده اند . 2-    سنگ های رسوبی شیمیایی آلی که حاصل فعالیت های زیستی گیاهان و جانوران هستند . سنگ های رسوبی شیمیایی غیر آلی:  - این نوع سنگ ها زمانی تشکیل می شوند که مواد حل شده در آب به علت تبخیر یا تحمل تغییرات دمایی شدید رسوب کنند. سه فرایند مسئول تشکیل سنگ های رسوبی شیمیایی غیر آلی 1-    رسوب مستقیم در آب های شور یا شیرین مانند سنگ اهک و چرت 2-    برخی محصول واکنش شیمیایی خاص هستند مانند دولومیت 3-    برخی محصول تبخیر آب های سرشار از یون هستند مانند سنگ های تبخیری عوامل موثر در رسوب کربنات کلسیم 1) دما : با افزایش دما میزان دی اکسید کربن آب کم می شود و کاهش دی اکسید کربن سبب رسوب آهک می شود . بنابر این در آب گرم آهک زودتر به حد اشباع می رسد و رسوب می کند . 2)    وجود گیاهان فتو سنتز کننده که با کاهش co2 سبب رسوب آهک می شوند . 3)    تلاطم آب : آب ناآرام co2  بیشتری از دست می دهد از این رو آهک زودتر رسوب می کند . 4) فشار : کاهش فشار سبب خروج co2 و تسهیل رسوب آهک می شود . پس در آب های کم عمق آهک بیشتر رسوب می کند . رسوب آهک در خشکی: سنگ آهک شیمیایی در شرایط ویژه ای در خشکی ها تشکیل می شود . مثلا در دهانه چشمه های آهکی ، وقتی آب زیر زمینی به سطح زمین می رسد ، با محیط کم فشار و گرمتری روبرو می شود و نیز به دلیل جاری شدن آب ، آشفتگی آن افزایش می یابد از این رو با خارج شدن co2 آهک رسوب می کند . مثال: 1)    سنگ های آهک پر حفره و شیری رنگ به نام تراورتن    2- ستون های آهکی درون غارها کاربرد تراورتن :  سنگ نمای ساختمان       2- کاربرد در کف پوش ها     3- کاربرد در پله ها نحوه تشکیل دو لومیت در اثر عبور محلول های غنی از منیزیم ، از سنگ های آهکی ، منیزیم جانشین کلسیم شده و دو لومیت تشکیل می شود .   چرت ( chert ) -  چرت به سنگ هایی گفته می شود که در آن ها سیلیس زیاد به صورت بلور های کوچک میکروسکوپی وجود دارد. -        چرت دارای دو منشاء شیمیایی و زیستی است . نوع شیمیایی آن محصول رسوب کردن سیلیس در آب های اشباع از سیلیس است . نوع زیستی آن محصول بقایای جانداران دریایی است. کاربرد چرت : چرت سنگ بسیار سختی است و هنگام شکسته شدن لبه های تیزی پیدا می کند و به همین دلیل آدمیان نخستین از آن ابزارهای گوناگون می ساختند . سنگ های تبخیری :   در آب های گرم وکم عمق و بعضی کولاب ها و دریاچه ها که مقدار تبخیر بیش از مقدار آب های ورودی است نمک طعام و گچ با رسیدن به حد اشباع رسوب می کنند. انواع سنگ های تبخیری :  1- نمک طعام ( سنگ نمک )                   2- گچ ( سنگ گچ آبدار ) نکته : سنگ تبخیری نشان دهنده وجود آب و هوای گرم است . نکته : سنگ نمک اغلب بی رنگ است ولی گاهی به دلیل وجود اکسید آهن به رنگ قرمز روشن دیده می شود. سنگ گچ آبدار :  سفید رنگ است ولی به دلیل وجود اکسید آهن گاهی قرمز رنگ دیده می شود. سختی آن کم است و با ناخن خط بر می دارد . سنگ گچ بی آب را انیدریت می گویند. نکته : ژیپس ( سنگ گچ آبدار ) اغلب سفید رنگ است ولی انیدریت ( سنگ گچ بی آب ) سفید متمایل به خاکستری است . سنگ های رسوبی شیمیایی آلی :   این سنگ ها محصول فعالیت موجودات زنده هستند و انواع مهم آن عبارتند از : 1- سنگ آهک آلی  2- چرت که از بقایای اسکلت جانوران و گیاهان است.   3- زغال سنگ که محصول گیاهان خشکی زی است. نکته : بیشتر سنگ های آلی در آب های کم عمق و گرم استوایی تشکیل می شوند ، زیرا به دلیل وجود شرایط مساعد و غذای کافی جانداران زیادی در این آب ها زندگی می کنند . از تجمع اسکلت و پوسته های آهکی این جانداران سنگ آهک تشکیل می شود. -        بیشتر سنگ های آهکی آلی مربوط به جلبک های آهکی هستند . گل سفید : در آب های سرد وعمیق تجمع پوسته ای آهکی روزن داران نوعی سنگ آهک به نام گل سفید بوجود می آورد . -  چرت آلی : نوعی سنگ رسوبی شیمیایی آلی است که از بقایای اسکلت سیلیس شعاعیان و دیاتوم ها تشکیل می شود . -        زغال سنگ نوعی سنگ رسوبی حاصل از بقایای گیاهان است . چگونگی تشکیل زغال سنگ: در محیط های دارای اکسیژن کم و رسوباتی که بقایای گیاهان را مدفون می کنند ، مواد گیاهی تجزیه نشده و به تدریج به زغال سنگ تبدیل می شود . در طول میلیون ها سال با افزایش فشار وزن رسوبات فوقانی ، آب ، co2  و گاز های دیگر از بقایای گیاهان خارج می شود و به درصد کربن آن ها افزوده می شود . در مراحال اولیه ساختار گیاه حفظ شده و ماده قهوهای رنگی به نام تورب ایجاد می شود . با افزایش تدریجی فشار و گرما مواد سخت تر و فشرده تری بوجود »ی آیند . این مواد به ترتیب درجه خلوص عبارتند از : لیگینیت ، زغال سنگ ، آنتراسیت . مراحل تشکیل زغال سنگ : تورب----  لیگینیت ---- زغال سنگ ---- آنتراسیت نکته : آب های ساکن و گرم مناطق مردابی ، برای ایجاد زغال سنگ مناسب است ، زیرا به دلیل جریان نداشتن هوا ، اکسیژن چندانی وارد آب نمی شود . فصل 8 فرایند دگرگونی و سنگ های دگرگون شده دگرگونی : فرآیند دگرگونی عبارت است از مجموعه فرآیند هایی که تحت شرایط خاص باعث تغییر ساختمان و ترکیب کانی شناسی سنگ ها شده و یک سنگ را در حالت جامد به سنگ دیگر تبدیل می کند  . سنگ هایی که تحت دگرگونی قرار می گیرد ، ممکن است از نوع آذرین ، رسوبی و یا دگرگونی باشد. ویژگی های فرآیند دگرگونی : -        طی فرآیند دگرگونی ، سنگ ها ذوب نمی شوند و حالت جامد خود را حفظ می کنند . -        دور از چشم ما ( داخل پوسته ) و طی زمان طولانی صورت می گیرد . -        بافت و ترکیب قبلی سنگ بر اثر عوامل دگرگون ساز دستخوش تغییر می شود. حد دگرگونی : محدوده دگرگونی با پایان دیاژنز شروع می شود و در ابتدای ذوب سنگ ها خاتمه می یابد . شدت دگرگونی : 1-    ضعیف : تغیییرات اندک سنگ اندک است . 2- شدید : تشخیص سنگ اولیه غیر ممکن است . سطح لایه بندی ، فسیل ها و حفرات سنگ مادر به کلی از بین می روند و کانی های جدیدی در سنگ بوجود می آید . اقسام دگرگونی انواع دگرگونی را بر حسب اهمیت هریک از عوامل موثر در دگرگونی تقسیم بندی می کنند. 1- دگرگونی مجاورتی     2- دگرگونی دگرگونی ناحیه ای    الف : دگرگونی دفنی          ب: دگرگونی حرکتی           3- دگرگونی گرمابی ( هید رو ترمال ) - عوامل دگرگون ساز : 1- گرما         2- فشار          3- سیالات نقش گرما : گرما با تغییراتی در سنگ ها آن ها را به سنگ های دگرگون تبدیل می کند . افزایش دما سبب : 1- تحرک مواد سیال می شود .    2- سبب بروز واکنش های دگرگونی می شود که بسیاری از آن ها در دمای بالا اتفاق می افتد . - گرمای درون زمین اثرات زیر را بر سنگ می گذارد : 1- سبب انبساط آن ها می شود .     2- سنگ ها را انعطاف پذیر کرده و به حالت خمیری در می آورد و به طوری که حتی ممکن است به آرامی جریان پیدا کنند . نکته : دگرگونی در درجات شدید اصولا نتیجه افزایش دما است تا فشار . نقش فشار : با افزایش عمق فشار درون زمین ، افزایش می یابد ، در این حالت سنگ ها تحت تاثیر فشار همه جانبه یا محصور کننده ( مانند فشار هوا ) قرار دارند . اثر فشار بر سنگ ها به صورت زیر است : 1- وقتی نیرو های وارده بر سنگ در تمام جهات یکسان باشند ، سبب متراکم شدن جسم و تبلور کانی هایی با وزن حجمی زیادتر می شود . 2- گاهی فشار در یک جهت بیشتر از جهات دیگر است . که به آن فشار جهت دار می گویند . در این حالت بر حسب مقدار فشار ، دما و زمان ، سنگ دچار چین خوردگی و شکستگی می شود . نکته : چین خوردگی در اعماق زیاد تر و شکستگی در اعماق کمتر و نزدیک سطح زمین روی می دهد . نکته : اثر فشار جهت دار در سنگ های دگرگونی با جهت یافتگی کانی ها ی آن مشخص می شود به طوری که کانی های ورقه ای ، موازی هم و عمود بر جهت فشار قرار گیرند ، سنگ منظره ای لایه لایه ی ظریفی خواهد داشت . -        نقش سیالات سیالات فعال و بویژه آب که دارای یون های محلول هستند ، نقش مهمی در دگرگونی دارند .آب و سیالات به انجام واکنش های شیمیایی کمک کرده و برخی یون های فلزی را از ساختمان کانی خارج کرده و برخی یون های دیگر را جایگزین آن ها می کنند . نکته : آب و سیالات بدون تغییر در حالت جامد سنگ ، ترکیب کانی ها را عوض می کنند . به جز آب ، موارد زیر نیز سبب دگرگونی می شوند : 1- دی اکسید کربن                2- اکسیژن                  3- گوگرد              4- اسید ها اقسام دگرگونی دگرگونی مجاورتی :  : دگرگون شدن سنگ ها در اثر تماس زیاد با گرمای ماگمای متوقف شده در زیر زمین را دگرگونی مجاورتی می نامند . دگرگونی مجاورتی محصول مستقیم گرمای ماگما یا سیالات فعال در حال چرخش است و در پیدایش آن فشار نقشی ندارد . سنگ ها هادی خوبی برای گرما نیستند ، از این رو هرچه سنگ ها از ماگما دورتر باشند کمتر تحت تاثیر گرمای آن قرار می گیرند با توجه به نکات مذکور می توان با توجه به مقدار آب موجود در سنگ های دگرگون شده فاصله آن را از ماگما مشخص نمود . چون هرچه سنگ به ماگما نزدیک تر باشد ، گرمای بیشتری بر آن اثر خواهد کرد و آب بیشتری از دست خواهد داد . -  محدوده دگرگونی مجاورتی ( هاله ی دگرگونی ) در اطراف دایک ها و سیل ها فقط تا چند سانتی متر است ولی در اطراف باتولیت ها تا حدود چند صد متر می رسد . دگرگونی ناحیه ای : دگرگونی مجاورتی در یک محل محدود انجام می گیرد ولی دگرگونی ناحیه ای در منطقه وسیعی انجام می گیرد . - نکته : مناطق دگرگونی مهم در روی قاره ها محصول این نوع دگرگونی است . دگرگونی ناحیه ای به دو صورت انجام می گیرد :         1) دفنی                  2) حرکتی – حرارتی دگرگونی دفنی : زمانی روی می دهد که سنگ ها در زیر لایه ای به قطر بیش از 10 کیلومتر رسوب یا سنگ قرار می گیرند . در این عمق تاثیر توام فشار زیاد و گرمای زیاد سبب تبلور مجدد کانی های موجود در سنگ می شود . نکته : در دگرگونی دفنی هیچ نوع فشار جهت دار وجود ندارد ، از این رو سنگ های حاصل از دگرگونی دفنی بدون لایه هستند . -  دگرگونی حرکتی – حرارتی :  این نوع دگرگونی مربوط به دگرگونی در نقاطی است که سنگ ها در میان دو نیروی جانبی که سبب چین خوردگی ها و تشکیل رشته کوه ها می شوند به دام می افتند . در این حالت با وارد آمدن فشار جهت دار ، سنگ به جریان می افتد و در نتیجه آن برخی از سنگ ها به بالا و برخی به پایین حرکت می کنند ، سنگ هایی که به اعماق بیشتر بروند با فشار و گرمای زیاد آن جا روبرو می شوند و با تحمل فشار ، حالت لایه دار به خود می گیرند . -  دگرگونی گرمابی ( هیدروترمال) : این نوع دگرگونی حاصل تاثیر آب بسیار داغ بر سنگ ها و ایجاد تغییرات شیمیایی در آن هاست . آب در اعماق زیاد بسیار داغ شده ( تا 400 درجه ) و به صورت بخار در می آید و هنگام بالا آمدن می تواند در بین سنگ های مسیر نفوذ کرده و سبب حل شدن برخی مواد یا دگر سانی کانی هایی از قبیل الیوین و پیروکسین شده و آن ها را به سرپانتین تبدیل کند .منشاء آبی که سبب ایجاد دگرگونی و تغییرات در سنگ ها می شود ، ممکن است : 1-    از ماگما باشد . 2-    آب زیر زمینی باشد که به اعماق نفوذ کرده و در اثر مجاورت با سنگ های عمق داغ شده باشد. 3-    آبی باشد که در بستر اقیانوس نفوذ می کند و به ماگمای داغ نزدیک می شود . -  تغییر در بافت سنگ ها در طی دگرگونی : سنگ های دگرگونی از تغییر و دگرگونی سنگ های دیگر ( آذرین و رسوبی ) بوجود می آیند . یعنی شکل دانه ها ، اندازه دانه ها و رابطه بین دانه ها ی مجاور تغییر می کند و نیز به علت فشار جهت دار برخی کانی ها ممکن است جهت یافتگی پیدا کنند . الف) اندازه دانه : 1- طی دگرگونی دانه های ریز با هم یکی شده و کانی دانه درشت بوجود می آورند . به این عمل تبلور دوباره گفته می شود. 2- گاهی بر اثر نیروهای وارده ، سنگ ها خرد می شوند و دانه ها شکسته شده و به دانه های ریز تبدیل می شوند . ب) شکل دانه ها : - کانی های ورقه ای عمود بر جهت فشار یک طرفه قرار می گیرند . در این حالت اندازه کانی بزرگ شده و شکل و نحوه قرار گرفتن آن ها تغییر می کند. فولیاسیون: -  دردگرگونی در درجات شدید ، کانی های غیر ورقه ای مانند کوارتز و فلدسپات تا حدی کشیده می شوند و سنگ منظره ای لایه ای یا نواری پیدا می کند . این نوع جهت یافتگی را فولیاسیون می گویند. شیستوزیته : اگر کانی های ورقه ای در جهت عمود بر فشار جهت دار قرار گیرند ، اندازه ی آن ها بزرگتر شده و شکل و نحوه ی قرار گرفتن آن ها تغییر می کند . سنگ منظره ی ورقه ورقه یا فلس مانند پیدا می کند . این حالت را شیستوزیته می گویند . تغییر در کانی ها: 1-    بدون تغییر ترکیب شیمیایی ، کانی رشد می کند . مانند بلورهای کوارتز در سنگ 2- تبدیل یک کانی به کانی دیگر بدون تغییر ترکیب براثر شدت درجات دگرگونی مانند تبدیل گرافیت ( معرف درجات ضعیف دگرگونی ) به الماس ( معرف درجات شدید دگرگونی ) 3- واکنش کانی ها با هم و تشکیل کانی جدید مانند تشکیل نوعی پیروکسن بنام ولاستونیت از ترکیب کلسیت ( caco3) و کوارتز (  sio2 ) 4- ورود یا خروج آب یا سیالات به یک کانی و تجزیه ان ها توسط آب و سیالات که مجر به تشکیل کانی های جدید می شود. مانند : 1-    تجزیه فلدسپات ها توسط محلول های داغ ( محلول های گرمایی ) و ایجاد کانی های آب دار 2-    ایجاد سرپانتین از دگر سانی الیوین طبقه بندی سنگ های دگرگونی: الف ) دارای جهت یافتگی مانند : 1- سنگ لوح            2- شیست               3- گنیس ب) فاقد جهت یافتگی مانند :       1- مرمر                  2- کوارتزیت            3- هورنفلس سنگ لوح ( slate ): -        به آسانی به صورت ورقه های نازک در می آید. -        رنگ آن خاکستری یا سیاه است. -        کانی آن بسیار دانه ریز است و با چشم قابل تشخیص نیست . -        از دگرگونی شیل ها در درجات ضعیف بوجود می آید. فیلیت : نوعی سنگ لوح است که به دلیل وفور میکا در سطح شیستوزیته آن ، جلای براق دارد. که وسیله ی خوبی برای تشخیص آن است . شیست : مانند سنگ لوح از دگرگونی شیل ها به وجود می آید . ولی درجه ی دگرگونی آن شدید تر است. نکته : کانی اساسی شیست ، میکا است . انواع شیست : -        شیست ها اقسام مختلف دارند و معمولا از روی کانی فراوانتر نامگذاری می شوند مانند : 1-    میکا شیست که دارای میکای سفید ، میکای سیاه و کوارتز است . 2-    گرافیت شیست که گرافیت زیاد دارد. 3-    تالک شیست که دارای تالک است . گنیس : -        معمولا از دگرگونی گرانیت ها و ماسه سنگ های فلد سپات دار بوجود می آید. -  کانی های اصلی ان مانند گرانیت عبارت است از کوارتز ، فلدسپات و میکا ، ولی بر خلاف آن فولیاسیون دارد. نکته: وجود فولیاسیون یعنی قرار گرفتن  کانی های غیر ورقه ای طویل یا پهن شده در امتداد خاصی سبب تشکیل منظره متناوبی از لایه های سفید ک.ارتز و فلدسپات و لایه های سیاه غالبا میکای سیاه است. - سنگ های دگرگونی فاقد جهت یافتگی: 1- مرمر : سنگ آهک دگرگون شده است که در آن بلور های ریز کلسیت با تبلور مجدد به بلور های درشت تبدیل شده اند . نکته : رگه های موجود در سنگ مرمر ناخالصی مربوط به سنگ آهک اولیه است . نکته : مرمر معمولا از یک نوع کانی کلسیت یا دولومیت تشکیل یافته است ، لذا جهت یافتگی مشخص ندارد و غالبا منظره ی دانه قندی دارد. 2- کواتزیت : ماسه سنگ دگرگون شده است . - مانند مر مر فقط از یک نوع کانی تشکیل شده است .( کوارتز ) و در فاصله بین دانه های درشت کوارتز سیمان سیلیس متبلور شده است . نکته : استحکام سیمان کوارتزیت بسیار بالا است . به طوری که هنگام شکستگی خود دانه ها می شکنند ولی سیمان بین دانه ها شکسته نمی شود . -        رنگ کوارتزیت مشابه رنگ ماسه سنگ و اکثرا سفید تا خاکستری رنگ است. -        کوارتزیت از سیلیس تقربا خالص تشکیل یافته است و در شیشه سازی بکار می رود . هورنفلس : -        از دگرگونی مجاورتی شیل ها یا شیست ها بوجود می آید . -  به علت دمای زیاد در هاله های دگرگونی ، سنگ های سخت ، دانه ریز ، متراکم و غالبا سیاه رنگ با بافت مضرس و فاقد هر نوع جهت یافتگی بوجود می اید. نکته : هونفلس سنگ تزیینی سیاه رنگ و درخشنده خوبی است. درجات دگرگونی و کانی های شاخص هر سنگ دگرگون شده ای دارای درجه معینی از دگرگونی است . 1- در درجات پایین دگرگونی هنوز بسیاری از مشخصات اولیه مانند لایه بندی ، فسیل ها و کانی ها ی اصلی حفظ شده اند و تشخیص سنگ اولیه آسان است . درجه پایین حدی بین 200 تا 400 درجه سانتی گراد و فشار 2 تا 6 کیلو بار است . 2- در درجات بالای دگرگونی به دلیل وجود فشار و دمای بیشتر ، عملا ساختار اولیه سنگ از بین می رود. سنگ هایی که دمای 500 تا 700 درجه سانتی گراد و فشار 8 تا 10 کیلو بار را تحمل می کنند، متحمل درجه بالای دگرگونی هستند . دگرگونی و منابع طبیعی 1- دگرگونی منابع با ارزشی از کانی های دگرگونی با ارزش مانند گرافیت ، گارنت ، آزبست ، تالک و کیانیت به وجود می آورد. 2-    کیانیت به علت تحمل حرارت زیاد ، برای ساختن چینی شمع خود روها بکار می رود . 3- سنگ های دگرگونی به دلیل افزایش تراکم تحت اثر فشار و گرما ، سنگ های محکم و با دوامی هستند از این رو برای نمای بیرونی ساختمان بکار می روند . 4-    برخی سنگ های دگرگونی مانند سر پانتی نیت و مرمر به خاطر ظاهر زیبا ارزش دارند . 5-    برخی سنگ های دگرگونی منابع فلزات پر ارزش مانند مس ، نیکل ، روی ، سرب و طلا هستند . علت های محکم و با دوام بودن سنگ های دگرگونی : 1-    فشار و گرمای زیاد ، سبب از بین رفتن فضاهای خالی آن ها و افزایش تراکم آن ها می شود. 2-    واکنش های دگرگون کننده ، کانی های ناپایدار را با کانی های پایدار عوض می کنند. 3-    با تبلور مجدد ، پیوند میان دانه های رسوبی و سیمان بین ان ها مستحکم تر می شود سولات فصل 7 / 8 / 9 1-    سنگ های دگرگون شده معمولا محکم و با دوام هستند . علت این امر را بنویسید. 2-    هوازدگی سنگ ها را در استان های کرمان (کویری ) و گیلان با هم مقایسه کنید. 3-    میزان پایداری سنگ ها در برابر هوا زدگی به چه عواملی بستگی دارد؟ 4-    چهار منشاء برای رسوبات اقیانسی ذکر کنید . 5-    چهار مرحله مختلف تشکیل زغال سنگ مرغوب را به ترتیب درجه خلوص نام ببرید. 6- فرآیند تبلور دوباره از چه راه هایی سبب دیاژنز می شود ؟ سنگ هایی را نام ببرید که تبلور دوباره در آن ها رخ می دهد. 7- کوارتز آرنیت و ماسه سنگ آرکوز را از نظر جورشدگی و گرد شدگی ذرات تشکیل دهنده آن ها مقایسه کنید . ( با دلیل ). 8- مقدار آب موجود در ساختار سنگ های حاصل از دگرگونی مجاورتی بیانگر چه اطلاعاتی است ؟ توضیح دهید. 9- میکا شیست از دگرگونی چه سنگی به وجود آمده است و کانی هایی که در این نوع سنگ یافت می شود نام ببرید . 10-تغییرات دمای هوا و وجود ریشه گیاهان چه تاثیری در فرایند هوا زدگی فیزیکی سنگ های یک منطقه دارد؟ 11-پاسخ  دهید : الف ) منظور از افق های خاک چیست ؟                   ب) در کدام افق مقدار هوموس بیشتر است ؟ ج) نفوذ آب و هوا به کدام افق خاک محدود می شود؟                         د) سنگ بستر ، زیر کدام افق قرار دارد ؟ 12- مشخصات رسوبات درهم یخچالی ( تیل ) را بنویسید ؟ 13-پدیده دیازنز چیست و مراحل آن را نام ببرید . 14- عواملی که در مقدار رسوب کربنات کلسیم در آب دخالت دارند کدامند ؟ 15- تغییر سنگ ها را بر اثر دگرگونی دفنی توضیح داده و بنویسید چرا سنگ های حاصل از این نوع دگرگونی فاقد جهت یافتگی هستند ؟ 16- سنگ های گنیس و هورنفلس از دگرگونی چه سنگی حاصل شده اند ، نوع بافت هریک را بنویسید . 17- باکتری ها چگونه به هوازدگی شیمیایی کمک می کنند ؟ مقاومترین کانی در برابر هوا زدگی شیمیایی کدام است؟ 18- چهار مورد از خصوصیات رسوبات تلماسه ای را بنویسید . 19- چگونگی بوجود آمدن غار را در سنگ های آهکی بنویسید. 20- چگونگی ایجاد کانی های رسی را مشخص کرده و بنویسید این کانی ها اجزای اصلی کدام سنگ ها را تشکیل می دهند؟ 21- متفاوت بودن رنگ سنگ های رسوبی شیل به کدام عامل بستگی دارد ؟ علت تشکیل شیل سیاه را بنویسید . 22- محدوده ای را که سنگ ها دگرگون می شوند مشخص کنید و تاثیر فشار همه جانبه را بر سنگ های دگرگونی بنویسید . 23- شیستوزیته و فولیاسیون را در ارتباط با سنگ های دگرگونی مقایسه کنید . 24- تحت چه شرایطی سرعت آب رود ها کم می شود و مواد رسوب می کنند ؟ 25- خاک نواحی معتدله از حاصلخیز ترین خاک ها هستند و بیشتر غذای مردم جهان از همین نواحی تامین می شود، علت این امر را توضیح دهید ؟ 26- از میان سنگ های رسوبی تخریبی دانه ریز یا درشت کدام یک مرحله سیمان شدن را ندارد . چرا؟ 27- تغییراتی که در درجات شدید دگرگونی در سنگ ها پدید می آیند کدامند ؟ 28- الف) شیستوزیته را تعریف کنید .         ب) دو سنگ را نام ببرید که دارای خاصیت شیستوزیته ( جهت یافتگی ) هستند . 29-چرا در شیب های تند ضخامت پوشش هوا زده ، کم یا ناچیز است؟ 30- خاک نواحی معتدله از حاصلخیز ترین خاک ها هستند و بیشتر غذای مردم جهان از همین نواحی تامین می شود ، علت این امر را توضیح دهید؟ 31- در باره ریف های آهکی به سوالات زیر پاسخ دهید. الف ) نوع منشاء                  ب) موجودات به وجود آورنده                    ج) محل تشکیل 32- اندازه دانه هایی که به محیط رسوبی برده می شوند به چه عواملی بستگی دارد؟ 33- فرآیند مترکم شدن چگونه موجب سنگ شدگی ( دیاژنز ) می گردد ؟ 34- نقش آب ( یا سیالات ) را در تشکیل سنگ های دگرگونی بنویسید . 35- گیاهان چگونه باعث هوازدگی فیزیکی سنگ ها می شوند ؟ 36-چرا دره رود های جوان V شکل و با دیواره های پرشیب است ؟ وقتی رود جوانی به سطح مبنای خود نزدیک شود چه عملی انجام می دهد و نتیجه آن چیست ؟ 37- گل سنگ از چه موادی تشکیل شده است ، مشخصات این سنگ را بنویسید . 38- لجن های آهکی و سیلیسی در کدام قسمت اقیانوس ها و چگونه تشکیل می شود . 39- الف ) فراوان ترین سنگ رسوبی در سطح زمین چه نام دارد؟         ب) منشاء رسوبات را بنویسید . 40- الف) عمل سیمان شدن رسوبات توسط چه عاملی صورت می گیرد .         ب) 3 نمونه سیمان نام ببرید. 41- دگرگونی چیست ؟ 42- باد ذرات تخریبی را به چه صورت هایی حمل می کند نام برده و برای هریک مثالی بزنید ؟ 43- براثر عمل رسوب گذاری آب های جاری چه تشکیلاتی پدید می آید ، آن ها را نام ببرید. 44- نام سنگ های رسوبی زیر را به ترتیب فراوانی در سطح زمین بنویسید ؟ سنگ آهک – شیل – ماسه سنگ 45- الف ) طرز تشکیل کانی ولاستونیت را بنویسید .                   ب) فرمول واکنش شیمیایی آن را بنویسید. 46- در مورد خاک به سوالات زیر پاسخ دهید : الف : کدام افق بالاترین افق خاک می باشد؟ ب: کدام افق حاوی رس و ماسه و مقدار کمی هوموس است؟ ج: نفوذ آب وهوا به کدام افق خاک محدود است ؟ د: کدام افق خاک حاوی عناصری محلول شسته شده می باشد؟ 47- الف ) رسوبات پلاژیک در کدام قسمت اقیانوس ها ته نشین می شوند ؟     ب) دو منشاء آن ها را بنویسید. 48- در مورد باد به موارد زیر پاسخ دهید : الف : عمل سایش بادی به وسیله کدام ذرات صورت می گیرد ؟ ب: تکه سنگی که تحت تاثیر سایش بادی قرار گرفته است چه نام دارد ؟ ج: باد کدام ذرات را به صورت بار بستری حمل می کند؟ د: آثار فرسایش و رسوبی باد در کدام مناطق بیشتر است؟ 49- به سوالات زیر پاسخ دهید : الف- کانی های رسی از هوا زدگی شیمیایی کدام کانی ها حاصل می شود ؟ ب: کانی های رسی در کدام سنگ رسوبی به فراوانی یافت می شود؟ ج: فرایند مترکم شدن یا خشک شدن در چه نوع سنگ هایی انجام می گیرد؟ 50-عمل سیمانی شدن رسوبات توسط چه عاملی صورت می گیرد ؟ 51- زندگی گیاهی و جانوری چه تاثیری در تشکیل خاک دارد ؟ 52- الف ) دو گروه از آغازیان سازنده رسوبات پلاژیک را نام ببرید. ب) جنس بخش های سخت بدن آن ها را مشخص کنید ؟ 53- الف : مورن را تعریف کنید                      ب) دومورد آن را نام ببرید 54- کدام ویزگی سنگ چرت سبب گردید که آدمیان نخستین از آن ابزار های گوناگون بسازند و جنس این سنگ از چیست؟ 55- عوامل دگرگونی ساز را نام ببرید و دگرگونی در درجات شدید بیشتر نتیجه افزایش کدام عامل است ؟ 56-به سوالات زیر پاسخ دهید : الف ) هورنفلس در چه نوع دگرگونی بوجود می آید . ب) این سنگ چه نوع بافت دگرگونی دارد ج) علت استفاده از سنگ های دگرگون شده مثل سرپانتی نیت و مرمر را بنویسید 57- هوازدگی فیزیکی سنگ ها موجب می شود عوامل هوازدگی شیمیایی سریعتر سنگ ها را هوا زده کنند علت این امر را بنویسید. 58- چه عاملی باغث افزایش هوموس خاک می شود ؟ و انواع رسوبات یخچالی را نام ببرید 59- شکل ساده ای از یک تل ماسه بکشید و جهت وزش باد را روی آن مشخص کنید و در مورد نحوه حرکت تل ماسه ها توضیح دهید 60- هریک از موارد زیر از نظر منشاء جز کدام دسته رسوبات به شمار می روند ؟ کربنات منیزیم                         رس                صدف 61- دو تفاوت اوپال و کوارتز را بنویسید. 62- شکل دانه هایی که از خرد شدن سنگ ها بوجو د می آیند ابتدا چگونه است ؟ شکل دانه ها پس از حمل و نقل چگونه می شود؟ 63- وجود کانی گلوکوفان در یک منطقه چه اطلاعاتی از تاریخ گذشته آن منطقه به زمین شناسان می دهد. 64- دو سنگ کنگلومرا و آرکوز را از نظر اندازه ذرات با هم مقایسه کنید 65- در شکل زیر نقش کدام عامل دگرگون ساز مشاهده می شود توضیح دهید ؟ شکل صفحه 66- هریک از موارد زیر در کدام نوع از اقسام دگرگونی تشکیل می گردد؟ سرپانتین                                هاله دگرگونی 67- در مورد سنگ های دگرگونی به سوالات پاسخ دهید : - سنگ گنیس دارای جهت یافتگی است یا فاقد جهت یافتگی؟ - فیلیت حاصل دگرگونی کدام سنگ می باشد؟ - از دو کانی کلریت و سیلیمانیت کدام یک درجه دگرگونی بالاتری را نشان می دهد؟ - مورد استفاده مر مر چیست ؟ 68- نحوه فرسایش یخچال های دره ای و قطبی را باهم مقایسه کنید. 69- اصطلاحات مقابل را تعریف کنید .             باد ساب                  استالاکمیت 70-سیمان پرتلند از چه موادی تشکیل شده است؟ 71- دلیل وجود ذرات درشت  وزاویه دار در سنگ برش چیست ؟ 72- چرا بیشتر نفت ، گاز و آب های زیر زمینی در میان ماسه سنگ ها است ؟ 73- عامل موثر در دگرگونی دفنی فشار جهت دار است یا همه جانبه ؟ 74- هرچه سنگ به ماگما نزدیکتر باشد مقدار اب آن بیشتر است یا کمتر؟ 75- مشاهده آثار لایه بندی و فسل ها در درجه پایین دگرگونی ممکن است یا درجه بالا؟ 76- وجود لایه های سفید در سنگ گنیس به دلیل وجود کدام کانی هاست ؟ 77- تغییرات دمای هوا چه تاثیری در فرآیند هوازدگی فیزیکی سنگ های یک منطقه دارد؟ 78- مقدار منافذ و شکاف های سنگ چه تاثیری بر سرعت هوازدگی دارد؟ 79- دانه های شن و ذرات رس هریک به ترتیب در کدام بخش دریا رسوب می کنند ؟ 80 دو ویزگی رسوبات تل ماسه ای را بنویسید . 81-  کوارتز آرنیت و ماسه سنگ آرکوز را از نظر جور شدگی ذرات تشکیل دهنده آن ها با هم مقایسه کنید . 82- اندازه ی دانه ها در برش و شیل به ترتیب چگونه است ؟ 83- به سوالات زیر در مورد سنگ های دگرگونی پاسخ دهید : الف) نام سنگ حاصل از دگرگونی شیل ها در هاله دگرگونی. ب) عامل دگرگون ساز در دگرگونی هیدروترمال. ج) علت تنوع رنگ در سنگ مر مر. د) کاربرد کانی کیانیت 84- الف) چرا در شیب های تند ضخامت پوشش هوا زده ، کم یا ناچیز است ؟ ب) دو ویژگی افق B خاک را بنویسید . 85- الف ) رسوبات حاشیه قاره ها عموما از چه نوعی هستند و از کجا منشاء می گیرند . ب) به وسیله تلماسه چگونه می توان به جهت وزش باد پی برد؟ 86- اصطلاحات زیر را تعریف کنید : الف: قلمرو دگرگونی              ب) شیستوزیته                 ج: فرسایش قهقرایی                  د: ریزش تغییرات سنگ ها هوا زدگی هوا زدگی شامل نتیجه فعالیت